Dlaczego Energiewende?

Wzmacnianie gospodarek lokalnych i sprawiedliwość społeczna

Posiadanie lokalnych odnawialnych źródeł energii zapewnia inwestującym społecznościom znakomite korzyści ekonomiczne. Na dłuższą metę efektywność energetyczna w połączeniu z odnawialnymi źródłami energii daje uboższym społecznościom dostęp do energii tańszej od tej pozyskiwanej z paliw konwencjonalnych.

Korzyści ekonomiczne są znacznie większe w przypadku inwestycji realizowanych przez same społeczności lokalne, niż gdy w projekt angażują się potężne firmy z zewnątrz. Projekty wspólnotowe są w Niemczech codziennością, jednak nadal napotykają ogromne trudności. Od 2014 roku rząd niemiecki koncentruje się bardziej na sektorze morskich elektrowni wiatrowych, które są w dużej mierze własnością dominujących przedsiębiorstw energetycznych a nie społeczności lokalnych. Oczekuje się, że odchodzenie od taryf gwarantowanych na rzecz systemu aukcyjnego jeszcze bardziej zahamuje rozwój projektów wspólnotowych, gdyż duże firmy, lepiej znoszące przegrane, będą mogły sobie pozwolić na wielokrotne stawanie do przetargu. Kooperatywy energetyczne często zaczynają od jednego projektu. Jeśli nie uda im się wygrać aukcji, to często nie podejmują się kolejnego wyzwania.

Wymagana jest tu perspektywa makroekonomiczna. Można, na przykład, importować olej opałowy do ogrzania domu, wówczas pieniądze będą eksportowane. Natomiast jeżeli zainstalujemy kolektory słoneczne, aby pokryć część zapotrzebowania na ciepłą wodę użytkową, to energię otrzymujemy za darmo, a znacznie większy udział wydatków na energię zostanie w kraju, a być może nawet w naszej społeczności. Z części nakładów inwestycyjnych skorzystamy pośrednio w postaci inwestycji infrastrukturalnych realizowanych z wpływów podatkowych (budowa szkół i dróg, prace badawcze itp.). W Niemczech przeprowadzono szczegółowe kalkulacje dla konkretnych programów. Znaczna część rządowych środków na odnawialne źródła energii jest na przykład obsługiwana przez niemiecki bank rozwoju KfW. Szacuje się, że każde euro zainwestowane w uruchomiony przez bank program renowacji budynków przynosi trzy do pięciu euro we wpływach podatkowych. A sam program renowacji budynków pomaga obniżyć import oleju opałowego i gazu ziemnego, jednocześnie chroniąc i tworząc liczne miejsca pracy w sektorze budowlanym.

Lokalna wartość dodana niesie ze sobą dalsze korzyści: podnosi poziom akceptacji dla zmian. W przypadku częściowego choćby finansowania farmy wiatrowej ze środków społeczności lokalnej, częstotliwość pojawiania się reakcji typu „byle nie na moim podwórku” jest znacznie niższa niż w przypadku inwestycji realizowanej przez anonimową firmę spoza danej społeczności. W Niemczech pojawiły się setki spółdzielni energetycznych; obywatele łączą siły, aby wspólnie inwestować w odnawialne źródła energii i coraz częściej w rozwiązania zapewniające wyższą wydajność energetyczną. Niezależnie od licznych projektów lokalnych związanych z własnością zakładów energetycznych, nierzadkie są transakcje zakupu lokalnych sieci elektroenergetycznych od dużych operatorów, co daje społecznościom lokalnym możliwość sprawowania znacznie skuteczniejszej kontroli.

Regiony i gminy niemieckie odkrywają możliwości ekonomiczne związane z odnawialnymi źródłami energii i rozwiązaniami zapewniającymi wyższą efektywność energetyczną. Dzieje się tak przede wszystkim w społecznościach, w których ilość energii wytwarzanej w ciągu danego roku przekracza ilość energii zużywanej.

Ochrona najuboższych

Kolejnym istotnym aspektem przekształceń na rynku energetycznym jest sprawiedliwość społeczna. Wysoka efektywność energetyczna pomaga promować krajową wartość dodaną, jednocześnie ograniczając zjawisko ubóstwa energetycznego. W miarę wzrostu cen detalicznych za energię w Niemczech, ubóstwo energetyczne stało się problemem pierwszoplanowym. Cena detaliczna za energię w Niemczech jest jednak zawyżona, gdyż mali konsumenci subsydiują krzyżowo energochłonny przemysł, który jest zwolniony z dopłat, podatków i nie podlega dodatkowym kosztom. Poza tym Niemcy ponoszą wciąż koszty starych i drogich wówczas paneli słonecznych. W latach 2002-2012 wybudowano w Niemczech instalacje pokrywające połowę obecnej mocy wytwórczej z energii słonecznej, lecz koszt ich był kilkakrotnie wyższy niż obecnie. Taryfy gwarantowane dla energii generowanej przez te sieci obowiązywać będą przez 20 lat, tak więc ta droga energia słoneczna będzie doliczana do rachunków konsumentów do wczesnych lat trzydziestych XXI wieku. W przyszłości energia odnawialna będzie jednak zdecydowanie najtańszą opcją pozyskiwania energii.

Rosnące ceny energii wywierają największy wpływ na gospodarstwa domowe o niskich dochodach; należy pamiętać, że udział wydatków energetycznych w takich gospodarstwach jest najwyższy, w związku z czym jest bardzo mało prawdopodobne, że będą one mogły pozwolić sobie na inwestycje służące zwiększeniu efektywności energetycznej: termomodernizację, wysokowydajne urządzenia energetyczne czy pojazdy o niższym zużyciu paliwa. Najskuteczniejszą metodą walki z ubóstwem energetycznym jest wdrażanie na szeroką skalę rozwiązań służących zwiększeniu efektywności energetycznej i ograniczeniu zapotrzebowania na energię, w tym projektów renowacji budynków zajmowanych przez gospodarstwa domowe o niskich dochodach.

W ramach ogólnokrajowego projektu stanowiącego jeden z filarów Energiewende rząd niemiecki finansuje obecnie „audyty energetyczne”. Celem projektu jest pomoc obywatelom, włącznie z osobami będącymi na zasiłku, w oszczędzaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz wody. Projekt obejmuje również dostarczanie urządzeń ograniczających zużycie energii elektrycznej i wody (świetlówki kompaktowe, listwy oświetleniowe z włącznikiem, wodooszczędne słuchawki prysznicowe). Audyty energetyczne są przykładem wykorzystania Energiewende jako podstawy dla nowatorskich koncepcji współpracy.